Έχει συμβεί σε όλους μας να ξεχάσουμε κάτι. Να ψάχνουμε απεγνωσμένα τα κλειδιά του αυτοκινήτου μας σε τσέπες, τσάντες, ράφια και συρτάρια. Ή να είναι αδύνατον να θυμηθούμε πού το ακουμπήσαμε το κινητό μας την τελευταία φορά. Νόσος Αλτσχάιμερ ή απλά αφηρημάδα; Το να ξεχνάμε περιστασιακά είναι φυσιολογικό και μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Στους νεότερους ανθρώπους το άγχος, η κόπωση και η έντονη καθημερινότητα αποτελούν συχνές αιτίες των δυσκολιών, ενώ στους μεγαλύτερους είναι φυσιολογικό σε ένα βαθμό να παρατηρούνται αλλαγές στη μνήμη και την ταχύτητα ανάκλησης. Σημασία δεν έχει τόσο το αν ξεχνάμε, αλλά το τι ακριβώς ξεχνάμε, πόσο συχνά ξεχνάμε και αν οι διαταραχές μνήμης επηρεάζουν την καθημερινή μας λειτουργικότητα.
Περιεχόμενα:
- Αλτσχάιμερ από τα 30; Μάλλον όχι.
- Ποιες αλλαγές στη μνήμη είναι φυσιολογικές καθώς μεγαλώνουμε;
- Προβλήματα μνήμης: Τι είναι φυσιολογικό και τι όχι;
Αλτσχάιμερ από τα 30; Μάλλον όχι.
Η κόπωση είναι ένας πολύ συχνός λόγος για τον οποίο οι νεότεροι σε ηλικία άνθρωποι ξεχνούν. Δεν είναι όμως ο μόνος. Η μνήμη είναι ευάλωτη στην επίδραση εξωτερικών, αλλά και εσωτερικών παραγόντων. Στην ηλικία των 30, 40 ή 50 ετών, οι διαταραχές μνήμης μπορούν να αποδοθούν σε παθολογικές καταστάσεις -όπως είναι η πρώιμης έναρξης νόσος Αλτσχάιμερ που εμφανίζεται πριν από τα 65 έτη- μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις. Συνήθως, η μνήμη υπολειτουργεί επειδή προσπαθούμε να κάνουμε πολλά διαφορετικά πράγματα ταυτόχρονα, λόγω έντονου στρες, εξαιτίας διαταραχών της διάθεσης όπως η κατάθλιψη, ή απλά, επειδή μεγαλώνουμε. Σε κάθε περίπτωση, όταν οι αλλαγές στη μνήμη είναι επίμονες ή επιδεινώνονται με την πάροδο του χρόνου, είναι απαραίτητος ο νευροψυχολογικός έλεγχος ώστε να εντοπιστεί και να αντιμετωπιστεί κατάλληλα η αιτία των δυσκολιών.
Ποιες αλλαγές στη μνήμη είναι φυσιολογικές καθώς μεγαλώνουμε;
Η άνοια δεν είναι μέρος της φυσιολογικής διαδικασίας της γήρανσης. Ωστόσο, είναι γεγονός ότι ο εγκέφαλός μας γερνά, όπως και τα υπόλοιπα όργανα του σώματός μας. Καθώς μεγαλώνουμε, είναι φυσιολογικό να παρατηρούμε ορισμένες αλλαγές στη μνήμη, τη μάθηση και την ταχύτητα με την οποία μαθαίνουμε ή ανασύρουμε μία πληροφορία. Τουλάχιστον οι μισοί από τους ανθρώπους 65 ετών και άνω αναφέρουν ότι ξεχνούν περισσότερο απ’ ότι στο παρελθόν. Οι συχνότερες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν αφορούν στο να θυμηθούν ονόματα και πρόσφατα γεγονότα, όπως για παράδειγμα τις λεπτομέρειες μίας συζήτησης.
Οι σχετικές μελέτες δείχνουν ότι αυτό που μειώνεται με την ηλικία δεν είναι τόσο η μνήμη, όσο η ταχύτητα: οι διανοητικά υγιείς ηλικιωμένοι χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να μάθουν καινούριες πληροφορίες, αλλά και περισσότερο χρόνο για να θυμηθούν αυτό που θέλουν. Οι έρευνες δείχνουν ότι αν αυτός ο χρόνος τους δοθεί, τότε τα καταφέρνουν περίφημα.
Προβλήματα μνήμης: τι είναι φυσιολογικό και τι όχι;
Ένα από τα ερωτήματα που απασχολεί συχνά τους μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους είναι το πώς μπορούν να καταλάβουν αν οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οφείλονται στη φυσιολογική διαδικασία της γήρανσης ή αν αποτελούν πρώιμα σημάδια της νόσου Αλτσχάιμερ. Η διάκριση δεν είναι πάντα εύκολη. Ιδιαίτερη σημασία έχει το είδος των πληροφοριών που ξεχνά κανείς, η επιμονή ή η επιδείνωση των παρατηρούμενων δυσκολιών και η επίδραση που έχουν στην καθημερινή λειτουργικότητα του ατόμου. Στην περίπτωση των διανοητικά υγιών ηλικιωμένων, οι διαταραχές μνήμης είναι σταθερές, ήπιες και δεν επηρεάζουν την ικανότητά τους να ολοκληρώνουν σύνθετες δραστηριότητες της καθημερινής ζωής (π.χ. οικονομικές συναλλαγές, μαγείρεμα, οδήγηση). Αντίθετα, οι άνθρωποι με αρχόμενη νόσο Αλτσχάιμερ ή κάποια άλλη μορφή άνοιας δυσκολεύονται να κάνουν πράγματα που παλιότερα τους φαίνονταν πολύ εύκολα και παρατηρούν ότι η πρόσφατη μνήμη τους αποδυναμώνεται όλο και περισσότερο.
Τα παρακάτω παραδείγματα παρουσιάζουν ορισμένες βασικές διαφορές ανάμεσα στις φυσιολογικές αλλαγές που παρατηρούνται στη λειτουργία της μνήμης με την ηλικία και στις δυσκολίες των ανθρώπων με άνοια.
Ονόματα
- Υγιής ηλικιωμένος: Δυσκολεύεται να ανακαλέσει το όνομα ενός γνωστού ή ενός ηθοποιού τη στιγμή που θέλει, αλλά συχνά το θυμάται αργότερα.
- Ηλικιωμένος με άνοια: Ξεχνά συστηματικά ονόματα ή δυσκολεύεται να αναγνωρίσει οικεία πρόσωπα.
Συζητήσεις και γεγονότα
- Υγιής ηλικιωμένος: Μπορεί να ξεχάσει κάποιες λεπτομέρειες μίας πρόσφατης συζήτησης ή ενός γεγονός που συνέβη πριν από πολλούς μήνες, αλλά θυμάται τις βασικές πληροφορίες.
- Ηλικιωμένος με άνοια: Ξεχνά επανειλημμένα πρόσφατες συζητήσεις ή γεγονότα. Επαναλαμβάνει τις ίδιες ερωτήσεις.
Λέξεις
- Υγιής ηλικιωμένος: Περιστασιακά ξεχνά τα ονόματα καθημερινών αντικειμένων ή δυσκολεύεται να βρει την κατάλληλη λέξη για να εκφράσει τη σκέψη του.
- Ηλικιωμένος με άνοια: Ξεχνά συστηματικά τα ονόματα καθημερινών αντικειμένων. Στην προσπάθειά του να εκφραστεί κάνει μεγάλες παύσεις, λέει περιφραστικά αυτό που θέλει ή χρησιμοποιεί λάθος λέξεις. Δυσκολεύεται να παρακολουθήσει μία συζήτηση ή να συμμετέχει σε αυτή.
Προσωπικά αντικείμενα
- Υγιής ηλικιωμένος: Κάποιες φορές ψάχνει τα προσωπικά του αντικείμενα μέσα στο σπίτι, όπως π.χ. τα γυαλιά ή τα κλειδιά του, αλλά τελικά τα βρίσκει.
- Ηλικιωμένος με άνοια: Χάνει συχνά τα πράγματά του και τα αναζητά εναγωνίως σε όλο το σπίτι ή τα βρίσκει σε ασυνήθιστα σημεία. Κρύβει αντικείμενα αξίας σε «ασφαλή» σημεία, αλλά μετά αδυνατεί να θυμηθεί που τα έχει τοποθετήσει.
Βιβλία και ταινίες
- Υγιής ηλικιωμένος: Κάποιες φορές νιώθει ότι τον κουράζει το να διαβάζει για πολλή ώρα ένα βιβλίο ή να παρακολουθεί μία μεγάλη σε διάρκεια κινηματογραφική ταινία.
- Ηλικιωμένος με άνοια: Δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί για να διαβάσει ένα βιβλίο ή να παρακολουθήσει μία ταινία και σταδιακά, σταματά να δείχνει ενδιαφέρον για αυτές τις δραστηριότητες.
Ραντεβού και υποχρεώσεις
- Υγιής ηλικιωμένος: Μπορεί να ξεχάσει το ραντεβού με το γιατρό του, αλλά αυτό συμβαίνει σπάνια.
- Ηλικιωμένος με άνοια: Ξεχνά συστηματικά τα ραντεβού, τις υποχρεώσεις του, τα φάρμακά του κλπ και χρειάζεται υπενθύμιση ή ακόμα και τη βοήθεια ενός δικού του ανθρώπου για να είναι συνεπής.
Αποφάσεις
- Υγιής ηλικιωμένος: Ενδέχεται περιστασιακά να παίρνει αποφάσεις που κατά την άποψη των οικείων του δεν είναι απολύτως σωστές.
- Ηλικιωμένος με άνοια: Η κρίση του είναι εμφανώς μειωμένη με αποτέλεσμα να παίρνει διαρκώς λανθασμένες αποφάσεις, ακόμα και αποφάσεις που θέτουν σε κίνδυνο τον ίδιο ή τους άλλους.
Αν αισθάνεστε ότι ξεχνάτε περισσότερο απ’ ότι θα έπρεπε για την ηλικία σας και αναρωτιέστε τι να κάνετε γι’ αυτό, μη χάνετε χρόνο. Προγραμματίστε άμεσα ένα ραντεβού για έναν προληπτικό έλεγχο των νοητικών σας λειτουργιών στο Κέντρο Διαταραχών Μνήμης καλώντας στο 6993 305422.
Όλγα Λυμπεροπούλου
Γνωστική νευροψυχολόγος, M.Sc.
Ειδίκευση στην 3η Ηλικία και τις Άνοιες
Υπεύθυνη Κέντρου Διαταραχών Μνήμης
Τηλέφωνο για ραντεβού: 6993 305422
* Διαβάστε το άρθρο όπως αναδημοσιεύθηκε στη Huffington Post Greece εδώ.