“Ξεχνάω εύκολα..”. Αυτό είναι ένα συχνό παράπονο όχι μόνο των μεγαλύτερων σε ηλικία, αλλά και των νεότερων ανθρώπων. Οι νεοι ενήλικες και οι άνθρωποι μέσης ηλικίας ξεχνούν για διαφορετικούς λόγους απ’ ότι οι άνθρωποι 65+ ετών. Σε αυτό το άρθρο θα δούμε τους πιο συνηθισμένους λόγους για τους οποίους η μνήμη μας προδίδει, σε κάθε ηλικία.
Περιεχόμενα:
- “Ξεχνάω εύκολα” | Τι μπορεί να συμβαίνει στην περίπτωση των νέων ενηλίκων και των ανθρώπων μέσης ηλικίας.
- “Ξεχνάω εύκολα” | Τι μπορεί να συμβαίνει στην περίπτωση των ανθρώπων 65+ ετών.
- Συχνές ερωτήσεις.
- Μην αφήνετε το χρόνο να περνάει.
“Ξεχνάω εύκολα” | Τι μπορεί να συμβαίνει στην περίπτωση των νέων ενηλίκων και των ανθρώπων μέσης ηλικίας.
- Ατομικές διαφορές στη λειτουργία της μνήμης: Όπως διαφέρουμε ως προς τα εξωτερικά χαρακτηριστικά, κατά τον ίδιο τρόπο διαφέρουμε και ως τις νοητικές μας λειτουργίες. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν εξαιρετική μνήμη. Υπάρχουν, όμως, και οι λιγότερο τυχεροί που για να μάθουν κάτι καινούριο ή να ανακαλέσουν μία ανάμνηση πρέπει να καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια.
- Multitasking: Ο σύγχρονος τρόπος ζωής απαιτεί να διαχειριζόμαστε πολλές εργασίες ταυτόχρονα. Όμως, ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι σχεδιασμένος για να εστιάζει σε ένα πράγμα κάθε φορά. Το multitasking αποδυναμώνει την μνήμη και τις υπόλοιπες νοητικές λειτουργίες και οδηγεί σε μειωμένη παραγωγικότητα και αποτελεσματικότητα.
- Υψηλά επίπεδα στρες: Νέες μελέτες επιβεβαιώνουν ότι υπάρχει άρρηκτη σχέση μεταξύ του χρόνιου στρες και της απώλειας μνήμης. Το στρες αλλάζει τον εγκέφαλό μας δομικά και λειτουργικά. Ως συνέπεια, επηρεάζεται δραματικά τη λειτουργία της μνήμης, μιας και το στρες κρατά τον οργανισμό σε μία συνθήκη μόνιμης ετοιμότητας για την αντιμετώπιση πιθανών απειλών.
- Ελλιπής ή/και κακός ποιοτικά ύπνος: Ο επαρκής και ποιοτικός νυχτερινός ύπνος είναι απολύτως απαραίτητος για την καλή λειτουργία του εγκεφάλου. Η χρόνια στέρηση ύπνου διαταράσσει τη διαδικασία παγίωσης των πληροφοριών που καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια της ημέρας και κλονίζει την ικανότητα συγκέντρωσης της προσοχής και τη μνήμη.
- Εγκυμοσύνη: Οι αλλαγές στις ορμόνες του σώματος, σε συνδυασμό με τις αλλαγές στις συνήθειες, στο σώμα και τη συναισθηματική κατάσταση που παρατηρούνται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, συχνά προκαλούν το φαινόμενο που στα αγγλικά ονομάζεται “baby brain”. Τα προβλήματα μνήμης και συγκέντρωσης υποχωρούν ένα με δύο χρόνια μετά τον τοκετό.
- Κλιμακτήριος και εμμηνόπαυση: Οι έντονες διακυμάνσεις των ορμονών κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου προκαλούν ποικίλα συμπτώματα, μεταξύ των οποίων και διαταραχή της λειτουργίας της μνήμης. Συνήθως, οι δυσκολίες υποχωρούν μόλις οι γυναίκες φτάσουν στην εμμηνόπαυση. Ωστόσο, σε ορισμένες γυναίκες, τα προβλήματα επιμένουν.
- Κατάθλιψη: Η κακή διάθεση και πολύ περισσότερο η κατάθλιψη, ως πάθηση, έχουν τη δύναμη να επηρεάσουν περιορίσουν σημαντικά την ικανότητά μας να συγκεντρωνόμαστε, να μαθαίνουμε και να ανακαλούμε πληροφορίες. Επιπλέον, η κατάθλιψη αποτελεί παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση άνοιας στο μέλλον.
- Κατάχρηση αλκοόλ: Η χρόνια κατάχρηση αλκοόλ βλάπτει τη μνήμη τόσο βραχυπρόθεσμα, όσο και μακροπρόθεσμα. Η έλλειψη βιταμίνης Β1 που παρατηρείται συχνά στον αλκοολισμό, μπορεί να οδηγήσει στο σύνδρομο Korsakoff, εξαιτίας του οποίου οι ασθενείς δυσκολεύονται να δημιουργήσουν νέες μνήμες και χάνουν αρκετές από τις παλιές.
- Φάρμακα: Κάποια φάρμακα (όπως π.χ. κάποια αντικαταθλιπτικά και αγχολυτικά) ενδέχεται ως παρενέργεια να προκαλέσουν διαταραχή της λειτουργίας της μνήμης. Οι γνωστικές παρενέργειες συνήθως υποχωρούν σταδιακά μετά από τη διακοπή λήψης του υπεύθυνου σκευάσματος.
- Ποικίλα προβλήματα υγείας: Η έλλειψη βιταμινών (κυρίως του συμπλέγματος Β), οι διαταραχές του θυρεοειδούς αδένα, οι κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, η πολλαπλή σκλήρυνση, η επιληψία, οι εγκεφαλίτιδες, οι όγκοι του εγκεφάλου και άλλες καταστάσεις μπορούν να οδηγήσουν σε πλήθος συμπτωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των μνημονικών διαταραχών.
- Πρώιμης έναρξης άνοια: Η άνοια αφορά κατά κύριο λόγο τα άτομα άνω των 65 ετών. Ωστόσο, περίπου το 4% των ατόμων που ζουν με άνοια είναι ηλικίας 40 έως 65 ετών. Τα συχνότερα εκφυλιστικά αίτια της πρώιμης έναρξης άνοιας είναι η μετωποκροταφική άνοια και η νόσος Αλτσχάιμερ.
“Ξεχνάω εύκολα” | Τι μπορεί να συμβαίνει στην περίπτωση των ανθρώπων 65+ ετών.
Εκτός από τις καταστάσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν ενήλικες οποιασδήποτε ηλικίας, οι άνθρωποι άνω των 65 ετών είναι αντιμέτωποι με επιπλέον παράγοντες που θέτουν σε κίνδυνο τη λειτουργία της μνήμης.
- Φυσιολογική διαδικασία γήρανσης: Τουλάχιστον οι μισοί από τους ανθρώπους άνω των 65 ετών αναφέρουν ότι ξεχνούν περισσότερο απ’ ότι στο παρελθόν. Στην πραγματικότητα, αυτό που μειώνεται με την ηλικία δεν είναι η μνήμη, αλλά η ταχύτητα. Οι διανοητικά υγιείς ηλικιωμένοι χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να μάθουν καινούριες πληροφορίες, αλλά και περισσότερο χρόνο για να θυμηθούν αυτό που θέλουν.
- Ήπια Γνωστική Διαταραχή (ΗΓΔ): Πρόκειται για μια “γκρίζα ζώνη” μεταξύ του φυσιολογικού και του παθολογικού. Οι άνθρωποι με HΓΔ αντιμετωπίζουν διαταραχές των νοητικών λειτουργιών εντονότερες από το αναμενόμενο για την ηλικία τους, αλλά δεν πληρούν τα κριτήρια ώστε να διαγνωστούν με άνοια. Συγκριτικά με το γενικό πληθυσμό, τα άτομα με ΗΓΔ αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης νόσου Alzheimer ή άλλων μορφών άνοιας στο μέλλον.
- Νόσος Αλτσχάιμερ: Αποτελεί την πιο συχνή αιτία άνοιας (60-70% του συνόλου). Συνήθως, στα πρώιμα στάδια χαρακτηρίζεται από διαταραχή της πρόσφατης μνήμης, στην οποία σταδιακά προστίθεται και η διαταραχή άλλων νοητικών λειτουργιών. Επίσης, παρατηρούνται αλλαγές στην προσωπικότητα, διαταραχές συμπεριφοράς και έκπτωση της καθημερινής λειτουργικότητας.
- Άλλες μορφές άνοιας: Εκτός από τη νόσο Αλτσχάιμερ, άλλες συνήθεις μορφές άνοιας είναι η αγγειακή άνοια (άνοια εξαιτίας εγκεφαλικών επεισοδίων), η παρκινσονική άνοια (άνοια εξαιτίας της νόσου Πάρκινσον), η άνοια με σωμάτια Lewy και η μετωποκροταφική άνοια.
Συχνές ερωτήσεις
Οι διακυμάνσεις των ορμονών κατά τη διάρκεια της κλιμακτηρίου προκαλούν ποικίλα συμπτώματα, μεταξύ των οποίων και διαταραχή της λειτουργίας της μνήμης. Φτάνοντας στην εμμηνόπαυση, οι δυσκολίες συνήθως υποχωρούν. Ωστόσο, αν τα νοητικά ελλείμματα που διαπιστώνετε επηρεάζουν την ικανότητά σας να διεκπεραιώνεται σύνθετες δραστηριότητες και σας προκαλούν ανησυχία, θα ήταν καλό να προγραμματίσετε έναν προληπτικό έλεγχο των νοητικών λειτουργιών.
Η Ήπια Γνωστική Διαταραχή δεν είναι πάθηση, αλλά μία κατάσταση: μία “γκρίζα ζώνη” μεταξύ του φυσιολογικού και του παθολογικού. Γι’ αυτό και, μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν εγκεκριμένα φάρμακα για τη θεραπεία της. Παρόλα αυτά, οι άνθρωποι που βρίσκονται σε αυτό το φάσμα μπορούν να επωφεληθούν ιδιαίτερα από τη συμμετοχή τους σε ένα πρόγραμμα νοητικής ενδυνάμωσης και από την υιοθέτηση ενός φιλικού προς τον εγκέφαλο τρόπου ζωής.
Θα πρέπει να απευθυνθείτε καταρχάς σε νευροψυχολόγο. Μέσω του νευροψυχολογικού ελέγχου θα αξιολογηθεί το επίπεδο των νοητικών σας λειτουργιών και θα καταγραφεί σε νευροψυχολογική έκθεση, ως σημείο αναφοράς. Αν διαπιστωθούν αποκλίσεις από το φυσιολογικό, ο νευροψυχολόγος θα σας παραπέμψει σε νευρολόγο για περαιτέρω διερεύνηση. Ο νευρολόγος θα συνεκτιμήσει όλα τα δεδομένα και θα προχωρήσει σε διάγνωση και χορήγηση θεραπείας.
Μην αφήνετε το χρόνο να περνάει.
Σε κάθε περίπτωση και ανεξάρτητα από την ηλικία σας, αν παρατηρείτε προβλήματα μνήμης που επιμένουν ή επιδεινώνονται σε βάθος χρόνου και που επηρεάζουν την καθημερινή σας λειτουργικότητα, μην κλείνετε τα μάτια στο πρόβλημα. Η νευροψυχολογική αξιολόγηση αφαιρεί το βάρος της αμφιβολίας, διαχωρίζοντας τις φυσιολογικές αλλαγές από εκείνες που απαιτούν την προσοχή σας.
Όλγα Λυμπεροπούλου
Γνωστική νευροψυχολόγος, M.Sc.
Ειδίκευση στην 3η Ηλικία και τις Άνοιες
Υπεύθυνη Κέντρου Διαταραχών Μνήμης
Τηλέφωνο για ραντεβού: 6993 305422