“Ξεχνάω εύκολα“: ένα συχνό παράπονο ανθρώπων κάθε ηλικίας που μπορεί να έχει πολλές και διαφορετικές αιτίες. Στους νεότερους ανθρώπους, οι διαταραχές μνήμης συχνά σχετίζονται με το άγχος, τον ανεπαρκή ύπνο και την έντονη καθημερινότητα, ενώ στα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας μπορεί να συνδέονται και με αλλαγές που σχετίζονται με την ηλικία και τις νευροεκφυλιστικές παθήσεις του εγκεφάλου. Σε αυτό το άρθρο εξετάζουμε γιατί ξεχνούν οι άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών και πότε απαιτείται νευροψυχολογικός έλεγχος.
Περιεχόμενα:
- “Ξεχνάω εύκολα” | Τι μπορεί να συμβαίνει στην περίπτωση των νέων ενηλίκων και των ανθρώπων μέσης ηλικίας.
- “Ξεχνάω εύκολα” | Τι μπορεί να συμβαίνει στην περίπτωση των ανθρώπων 65+ ετών.
- Συχνές ερωτήσεις.
- Μην αφήνετε το χρόνο να περνάει.
“Ξεχνάω εύκολα” | Τι μπορεί να συμβαίνει στην περίπτωση των νέων ενηλίκων και των ανθρώπων μέσης ηλικίας.
- Ατομικές διαφορές στη λειτουργία της μνήμης: Όπως διαφέρουμε ως προς τα εξωτερικά χαρακτηριστικά, κατά τον ίδιο τρόπο διαφέρουμε και ως τις νοητικές μας λειτουργίες. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν εξαιρετική μνήμη. Υπάρχουν, όμως, και οι λιγότερο τυχεροί που για να μάθουν κάτι καινούριο ή να ανακαλέσουν μία ανάμνηση πρέπει να καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια.
- Multitasking: Ο σύγχρονος τρόπος ζωής απαιτεί να διαχειριζόμαστε πολλές εργασίες ταυτόχρονα. Όμως, ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι σχεδιασμένος για να εστιάζει σε ένα πράγμα κάθε φορά. Η συνεχής εναλλαγή μεταξύ διαφορετικών εργασιών επηρεάζει αρνητικά την ικανότητα συγκέντρωσης και εκμάθησης νέων πληροφοριών και οδηγεί σε μειωμένη παραγωγικότητα και αποτελεσματικότητα.
- Υψηλά επίπεδα στρες: Νέες μελέτες επιβεβαιώνουν ότι υπάρχει άρρηκτη σχέση μεταξύ του χρόνιου στρες και της απώλειας μνήμης. Το στρες αλλάζει τον εγκέφαλό μας δομικά και λειτουργικά. Ως συνέπεια, επηρεάζεται δραματικά τη λειτουργία της μνήμης, μιας και το στρες κρατά τον οργανισμό σε μία συνθήκη μόνιμης ετοιμότητας για την αντιμετώπιση πιθανών απειλών.
- Ελλιπής ή/και κακός ποιοτικά ύπνος: Ο επαρκής και ποιοτικός νυχτερινός ύπνος είναι απολύτως απαραίτητος για την καλή λειτουργία του εγκεφάλου. Η χρόνια στέρηση ύπνου διαταράσσει τη διαδικασία παγίωσης των πληροφοριών που καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια της ημέρας και κλονίζει την ικανότητα συγκέντρωσης της προσοχής και τη μνήμη.
- Εγκυμοσύνη: Οι αλλαγές στις ορμόνες του σώματος, σε συνδυασμό με τις αλλαγές στις συνήθειες, στο σώμα και τη συναισθηματική κατάσταση που παρατηρούνται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, συχνά προκαλούν το φαινόμενο που στα αγγλικά ονομάζεται “baby brain”. Τα προβλήματα μνήμης και συγκέντρωσης υποχωρούν συνήθως ένα με δύο χρόνια μετά τον τοκετό.
- Κλιμακτήριος και εμμηνόπαυση: Οι διαταραχές στην ικανότητα συγκέντρωσης και στην πρόσφατη μνήμη είναι συχνές κατά την κλιμακτήριο και στα πρώτα χρόνια μετά την εμμηνόπαυση. Ο διαταραγμένος ύπνος, οι μεταβολές της διάθεσης και άλλα συμπτώματα αυτής της περιόδου μπορούν επίσης να επηρεάσουν αρνητικά τις νοητικές λειτουργίες.
- Κατάθλιψη: Η κακή διάθεση και πολύ περισσότερο η κατάθλιψη, ως πάθηση, έχουν τη δύναμη να επηρεάσουν περιορίσουν σημαντικά την ικανότητά μας να συγκεντρωνόμαστε, να μαθαίνουμε και να ανακαλούμε πληροφορίες. Επιπλέον, η κατάθλιψη αποτελεί παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση άνοιας στο μέλλον.
- Κατάχρηση αλκοόλ: Η χρόνια κατάχρηση αλκοόλ βλάπτει τη μνήμη τόσο βραχυπρόθεσμα, όσο και μακροπρόθεσμα. Η έλλειψη βιταμίνης Β1 που παρατηρείται συχνά στον αλκοολισμό, μπορεί να οδηγήσει στο σύνδρομο Korsakoff, εξαιτίας του οποίου οι ασθενείς δυσκολεύονται να δημιουργήσουν νέες μνήμες και χάνουν αρκετές από τις παλιές.
- Φάρμακα: Ορισμένα φάρμακα ή συνδυασμοί φαρμάκων ενδέχεται ως παρενέργεια να προκαλέσουν διαταραχή της λειτουργίας της μνήμης. Οι γνωστικές παρενέργειες συνήθως υποχωρούν σταδιακά μετά από τη διακοπή λήψης του υπεύθυνου σκευάσματος, εφόσον υπάρξει σχετική σύσταση από τον γιατρό.
- Ποικίλα προβλήματα υγείας: Η έλλειψη βιταμινών (κυρίως του συμπλέγματος Β), οι διαταραχές του θυρεοειδούς αδένα, οι κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, η πολλαπλή σκλήρυνση, η επιληψία, οι εγκεφαλίτιδες, οι όγκοι του εγκεφάλου και άλλες καταστάσεις μπορούν να οδηγήσουν σε πλήθος συμπτωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των μνημονικών διαταραχών.
- Πρώιμης έναρξης άνοια: Η άνοια αφορά κατά κύριο λόγο τα άτομα άνω των 65 ετών. αλλά μπορεί σπανιότερα να εμφανιστεί και σε νεότερους ανθρώπους. Τα συχνότερα εκφυλιστικά αίτια της πρώιμης έναρξης άνοιας είναι η μετωποκροταφική άνοια και η νόσος Αλτσχάιμερ.
“Ξεχνάω εύκολα” | Τι μπορεί να συμβαίνει στην περίπτωση των ανθρώπων 65+ ετών.
Εκτός από τις καταστάσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν ενήλικες οποιασδήποτε ηλικίας, οι άνθρωποι άνω των 65 ετών είναι αντιμέτωποι με επιπλέον παράγοντες που θέτουν σε κίνδυνο τη λειτουργία της μνήμης.
- Φυσιολογική διαδικασία γήρανσης: Τουλάχιστον οι μισοί από τους ανθρώπους άνω των 65 ετών αναφέρουν ότι ξεχνούν περισσότερο απ’ ότι στο παρελθόν. Στην πραγματικότητα, αυτό που μειώνεται με την ηλικία δεν είναι η μνήμη, αλλά η ταχύτητα. Οι διανοητικά υγιείς ηλικιωμένοι χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να μάθουν καινούριες πληροφορίες, αλλά και περισσότερο χρόνο για να θυμηθούν αυτό που θέλουν.
- Ήπια Γνωστική Διαταραχή (ΗΓΔ): Πρόκειται για μια “γκρίζα ζώνη” μεταξύ του φυσιολογικού και του παθολογικού. Οι άνθρωποι με HΓΔ αντιμετωπίζουν διαταραχές των νοητικών λειτουργιών εντονότερες από το αναμενόμενο για την ηλικία τους, αλλά δεν πληρούν τα κριτήρια ώστε να διαγνωστούν με άνοια. Συγκριτικά με το γενικό πληθυσμό, τα άτομα με ΗΓΔ αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης νόσου Alzheimer ή άλλων μορφών άνοιας στο μέλλον.
- Νόσος Αλτσχάιμερ: Αποτελεί την πιο συχνή αιτία άνοιας (60-70% του συνόλου). Συνήθως, στα πρώιμα στάδια χαρακτηρίζεται από διαταραχή της πρόσφατης μνήμης, στην οποία σταδιακά προστίθεται και η διαταραχή άλλων νοητικών λειτουργιών. Επίσης, παρατηρούνται αλλαγές στην προσωπικότητα, διαταραχές συμπεριφοράς και έκπτωση της καθημερινής λειτουργικότητας.
- Άλλες μορφές άνοιας: Εκτός από τη νόσο Αλτσχάιμερ, άλλες συνήθεις μορφές άνοιας είναι η αγγειακή άνοια (άνοια εξαιτίας εγκεφαλικών επεισοδίων), η παρκινσονική άνοια (άνοια εξαιτίας της νόσου Πάρκινσον), η άνοια με σωμάτια Lewy και η μετωποκροταφική άνοια.
Συχνές ερωτήσεις
Κατά τη διάρκεια της κλιμακτηρίου, αλλά και τα πρώτα χρόνια μετά την εμμηνόπαυση, οι διακυμάνσεις των ορμονών προκαλούν ποικίλα συμπτώματα, μεταξύ των οποίων και διαταραχή της λειτουργίας της μνήμης. Ωστόσο, αν οι δυσκολίες είναι έντονες, επιμένουν ή επηρεάζουν αρνητικά την καθημερινότητά σας, θα ήταν σκόπιμο να προγραμματίσετε έναν προληπτικό έλεγχο των νοητικών λειτουργιών.
Στην περίπτωση της οφειλόμενης σε νόσο Αλτσχάιμερ Ήπιας Γνωστικής Διαταραχής (διάγνωση για την οποία απαιτείται τεκμηρίωση με βιοδείκτες), πρόσφατα εγκρίθηκε η χρήση μονοκλωνικών αντισωμάτων κατά του β-αμυλοειδούς. Τα φάρμακα αυτά δεν υπόσχονται ίαση, αλλά στοχεύουν στην επιβράδυνση της εξέλιξης της νόσου όταν αυτή βρίσκεται σε αρχικό στάδιο. Επιπλέον, οι άνθρωποι που βρίσκονται σε αυτό το φάσμα μπορούν να επωφεληθούν ιδιαίτερα από τη συμμετοχή τους σε ένα πρόγραμμα νοητικής ενδυνάμωσης και από την υιοθέτηση ενός φιλικού προς τον εγκέφαλο τρόπου ζωής.
Η διερεύνηση των επίμονων προβλημάτων μνήμης θα πρέπει να περιλαμβάνει νευρολογική και νευροψυχολογική αξιολόγηση. Μέσω του νευροψυχολογικού ελέγχου θα αξιολογηθεί το επίπεδο των νοητικών σας λειτουργιών και θα αποτυπωθεί το γνωστικό προφίλ σας. Στη συνέχεια, αν υπάρξουν ενδείξεις ότι απαιτείται περαιτέρω ιατρική διερεύνηση, θα εξεταστείτε από νευρολόγο, ο οποίος θα συνεκτιμήσει όλα τα δεδομένα και θα προχωρήσει σε διάγνωση και χορήγηση θεραπείας.
Μην αφήνετε το χρόνο να περνάει.
Σε κάθε περίπτωση και ανεξάρτητα από την ηλικία σας, αν παρατηρείτε προβλήματα μνήμης που επιμένουν ή επιδεινώνονται σε βάθος χρόνου και που επηρεάζουν την καθημερινή σας λειτουργικότητα, μην κλείνετε τα μάτια στο πρόβλημα. Η νευροψυχολογική αξιολόγηση αφαιρεί το βάρος της αμφιβολίας, διαχωρίζοντας τις φυσιολογικές αλλαγές από εκείνες που απαιτούν την προσοχή σας.
Όλγα Λυμπεροπούλου
Γνωστική νευροψυχολόγος, M.Sc.
Ειδίκευση στην 3η Ηλικία και τις Άνοιες
Υπεύθυνη Κέντρου Διαταραχών Μνήμης
Τηλέφωνο για ραντεβού: 6993 305422