“Τι σας φέρνει σήμερα εδώ;”. Αυτή είναι η ερώτηση με την οποία ξεκινώ πάντα την συζήτηση με όσους επισκέπτονται το Κέντρο Διαταραχών Μνήμης για πρώτη φορά. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, η απάντηση που παίρνω από τον άνθρωπο που πρόκειται να εξεταστεί είναι “Ο γιος μου” ή “Η κόρη μου”, αφήνοντας να εννοηθεί ότι οι άνθρωποι του περιβάλλοντός του θεωρούν ότι δυσκολεύεται, ενώ ο ίδιος δεν αισθάνεται ότι ξεχνά παραπάνω από το φυσιολογικό. Η διαφωνία γίνεται ακόμα πιο εμφανής όταν η συζήτηση φτάνει στην καθημερινή λειτουργικότητα. Ποιος έχει δίκιο; Ο ηλικιωμένος ή η οικογένεια; Η απάντηση δεν είναι μονολεκτική. Χρειάζεται να καταλάβουμε γιατί υπάρχει αυτή τη τόσο διαφορετική αντίληψη της ίδιας πραγματικότητας και στη συνέχεια, να διερευνήσουμε αντικειμενικά τι πραγματικά συμβαίνει.
Περιεχόμενα:
- Γιατί μπορεί ένας άνθρωπος να μην αναγνωρίζει ότι ξεχνά;
- Η ανησυχία της οικογένειας δεν ισοδυναμεί με τη διάγνωση άνοιας.
- Γιατί είναι χρήσιμες οι πληροφορίες που προέρχονται από τους οικείους;
- Πώς μπορεί να ξεκαθαρίσει η εικόνα;
Γιατί μπορεί ένας άνθρωπος να μην αναγνωρίζει ότι ξεχνά;
Υπάρχουν διαφορετικοί λόγοι για τους οποίους μπορεί ένας ηλικιωμένος να μην αναγνωρίζει ότι έχει αρχίσει να ξεχνά:
- Αντιλαμβάνεται ότι δυσκολεύεται, αλλά πιστεύει ότι πρόκειται για προβλήματα μνήμης συμβατά με την ηλικία του. Η αντίληψη ότι η μνήμη αναπόφευκτα αποδυναμώνεται με το πέρασμα του χρόνου ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη στο παρελθόν. Ωστόσο, σήμερα γνωρίζουμε ότι η άνοια δεν είναι μέρος της φυσιολογικής διαδικασίας της γήρανσης.
- Φοβάται ότι οι διαταραχές μνήμης που παρατηρεί είναι σύμπτωμα της νόσου Αλτσχάιμερ. Ο φόβος για τις συνέπειες μίας τέτοιας διάγνωσης είναι τόσο έντονος, που ο ηλικιωμένος αρνείται να αντιμετωπίσει το πρόβλημα και υποβαθμίζει τα περιστατικά που αποδεικνύουν ότι δυσκολεύεται. Η άρνηση είναι ένας μηχανισμός άμυνας που επιστρατεύεται συχνά για να προστατεύσει το άτομο από μία δύσκολη πραγματικότητα.
- Δεν έχει επίγνωση των δυσκολιών του. Τα νοητικά ελλείμματα που συνοδεύουν τη νόσο Αλτσχάιμερ και τις άλλες μορφές άνοιας ενδέχεται να επηρεάσουν το επίπεδο εναισθησίας και εμποδίσουν τον ηλικιωμένο να συνειδητοποιήσει ότι ξεχνά και χρειάζεται βοήθεια.
Η ανησυχία της οικογένειας δεν ισοδυναμεί με τη διάγνωση άνοιας
Υπάρχει, όμως, και η άλλη πλευρά του νομίσματος. Το γεγονός ότι η οικογένεια παρατηρεί αλλαγές στη μνήμη, τη συγκέντρωση ή τη συμπεριφορά ενός ανθρώπου, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο ηλικιωμένος έχει άνοια. Οι αλλαγές μπορεί να είναι πραγματικές, αλλά η αιτία τους να είναι διαφορετική. Υπάρχουν αρκετές καταστάσεις που μπορεί να μοιάζουν με αρχόμενη άνοια και που χρειάζεται να αποκλειστούν πριν καταλήξουμε σε αυτή τη διάγνωση.
- Κατάθλιψη. Πολλές φορές η κατάθλιψη “μιμείται” τα συμπτώματα της άνοιας και εκδηλώνεται με διαταραχές στις νοητικές λειτουργίες και την καθημερινή λειτουργικότητα.
- Πένθος και σημαντικά γεγονότα/αλλαγές. Η απώλεια ενός αγαπημένου ανθρώπου, αλλά και κομβικές αλλαγές στη ζωή ενός ανθρώπου όπως η συνταξιοδότηση, το διαζύγιο ή ένα στρεσογόνο γεγονός, όπως μία μετακόμιση, μπορεί να τον επιβαρύνουν ψυχικά, νοητικά και λειτουργικά.
- Κακός ή ανεπαρκής ύπνος. Διαταραχές ύπνου σε χρόνια βάση όπως η αϋπνία, η πρόωρη πρωινή αφύπνιση και οι συχνές αφυπνίσεις κατά τη διάρκεια της νύχτας έχουν σαφή, αρνητικό αντίκτυπο στη διανοητική διαύγεια του ατόμου.
- Προβλήματα υγείας. Ένας σημαντικός αριθμός παθήσεων και ζητημάτων που επιβαρύνουν την υγεία μπορούν να προκαλέσουν την ψευδή εντύπωση ότι ένας ηλικιωμένος έχει άνοια. Μεταξύ αυτών είναι οι ελλείψεις βιταμινών, οι διαταραχές του θυρεοειδούς, τα προβλήματα ακοής, η αφυδάτωση, οι λοιμώξεις, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και η λήψη ορισμένων φαρμάκων.
Γιατί είναι χρήσιμες οι πληροφορίες που προέρχονται από τους οικείους;
Όταν οι οικείοι διαπιστώνουν ότι ένα αγαπημένο τους πρόσωπο ξεχνά, η παρατήρησή τους έχει αξία και δεν πρέπει να αγνοείται, όποια και αν είναι τελικά η αιτία του προβλήματος. Η παρουσία ενός ανθρώπου που ανήκει στο στενό οικογενειακό ή φιλικό κύκλο του εξεταζόμενου θεωρείται απαραίτητη κατά την πρώτη συνάντηση με έναν ειδικό στις διαταραχές μνήμης και για τους παρακάτω επιπλέον λόγους:
- Συχνά, οι οικείοι παρατηρούν λεπτές διαφοροποιήσεις στις ικανότητες, την καθημερινή λειτουργικότητα και την συμπεριφορά του ηλικιωμένου που ο ίδιος δεν είναι σε θέση να εντοπίσει ή που αξιολογεί ως μη σημαντικές. Για παράδειγμα, μπορεί τα παιδιά της εξεταζόμενης να διαπιστώνουν ότι η μητέρα τους συνεχίζει να μαγειρεύει, αλλά πλέον τα φαγητά της δεν είναι γευστικά, όσο παλιά. Ή ότι δείχνει λιγότερο ενδιαφέρον για όσα συμβαίνουν στις ζωές των εγγονιών της. Οποιαδήποτε ποσοτική ή ποιοτική διαφοροποίηση σε σχέση με το παρελθόν είναι ένας χρήσιμος δείκτης που πρέπει να αξιολογηθεί σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα διαθέσιμα στοιχεία.
- Είναι σε θέση να παραθέσουν πληροφορίες για τις οποίες ο ίδιος ο εξεταζόμενος ενδεχομένως δεν έχει επίγνωση, λόγω της φύσης των δυσκολιών του. Για παράδειγμα, μπορούν να επιβεβαιώσουν αν ο ηλικιωμένος έχει την τάση κατά τη διάρκεια της συζήτησης επανέρχεται στα ίδια θέματα ξανά και ξανά ή αν κάνει πολλές φορές την ημέρα τις ίδιες ερωτήσεις.
- Η σύγκριση μεταξύ των υποκειμενικών αναφορών του εξεταζόμενου και των παρατηρήσεων της οικογένειας αποτελεί ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο για τον ειδικό, μιας και μέσα από αυτή τη διαδικασία μπορεί να διαμορφώσει εκτιμήσεις για το επίπεδο εναισθησίας του ηλικιωμένου, τον βαθμό και τον ρυθμό έκπτωσης από το προηγούμενο επίπεδο λειτουργικότητας, το διαθέσιμο υποστηρικτικό πλαίσιο κλπ.
Πώς μπορεί να ξεκαθαρίσει η εικόνα;
Σε αυτό το σημείο έγκειται η χρησιμότητα της νευροψυχολογικής αξιολόγησης, η οποία δεν κρίνει απλά ποιος έχει δίκιο και ποιος άδικο, αλλά έρχεται να δώσει απαντήσεις σε κρίσιμα ερωτήματα:
- Υπάρχει πράγματι κάποια αλλαγή στις νοητικές λειτουργίες;
- Ποιες λειτουργίες έχουν επηρεαστεί και σε τι βαθμό;
- Τα παρατηρούμενα νοητικά ελλείμματα επηρεάζουν την καθημερινή λειτουργικότητα του ατόμου;
- Σε τι βαθμό έχει ο εξεταζόμενος επίγνωση των δυσκολιών του;
- Η εικόνα που περιγράφει η οικογένεια είναι σε συμφωνία με τα ευρήματα της αξιολόγησης;
- Υπάρχουν ενδείξεις παρουσίας διαταραχής της διάθεσης;
- Απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση από γιατρό με ειδίκευση στις διαταραχές μνήμης;
Η νευροψυχολογική αξιολόγηση αφαιρεί το βάρος της αμφιβολίας, διαχωρίζοντας τις φυσιολογικές αλλαγές από εκείνες που απαιτούν προσοχή. Με εξατομικευμένη προσέγγιση μέσα ένα ασφαλές και υποστηρικτικό περιβάλλον, ο νευροψυχολογικός έλεγχος στο Κέντρο Διαταραχών Μνήμης (δια ζώσης ή online) θα σας βοηθήσει να κατανοήσετε τι πραγματικά συμβαίνει και ποια είναι τα επόμενα βήματα για τη φροντίδα της υγείας του αγαπημένου σας προσώπου.
Όλγα Λυμπεροπούλου
Γνωστική νευροψυχολόγος, M.Sc.
Ειδίκευση στην 3η Ηλικία και τις Άνοιες
Υπεύθυνη Κέντρου Διαταραχών Μνήμης
Τηλέφωνο για ραντεβού: 6993 305422