Τι σκέφτονται οι άνθρωποι με άνοια; Πώς νιώθει κάποιος που ζει με αυτή τη διάγνωση; Οι άνθρωποι που ζουν με άνοια δεν χάνουν ξαφνικά τον εαυτό τους. Αντίθετα, στις περισσότερες περιπτώσεις, καταλαβαίνουν πολύ καλά ότι κάτι αλλάζει. Πολλά από αυτά που νιώθουν και σκέφτονται, δεν τα λένε. Αυτό το άρθρο καταγράφει όλα όσα μπορεί να σκέφτονται οι άνθρωποι με άνοια, αλλά δεν λένε, ώστε να βοηθήσει τους φροντιστές να συμπεριφέρονται με τον κατάλληλο τρόπο.
Περιεχόμενα
- Τι σκέφτονται οι άνθρωποι με άνοια.
- Συχνές ερωτήσεις.
- Πώς μπορείτε να στηρίξετε ουσιαστικά έναν άνθρωπο με άνοια.
Τι σκέφτονται οι άνθρωποι με άνοια
“Ξέρω ότι κάτι δεν πάει καλά – ακόμα και αν κάνω πώς δεν το βλέπω”
Οι περισσότεροι άνθρωποι που βρίσκονται στα αρχικά στάδια της άνοιας, καταλαβαίνουν αμέσως τη διαφορά. Πιάνουν τον εαυτό τους να ψάχνει λέξεις που μέχρι χθες έρχονταν αυθόρμητα. Νιώθουν ένα κενό στο μυαλό τους που πριν δεν υπήρχε. Αρχίζουν να μην εμπιστεύονται τη μνήμη τους, μα το αρνούνται. Είναι μονίμως σε εγρήγορση, προσπαθώντας να καλύψουν τις αστοχίες με χιούμορ ή με λογικοφανείς δικαιολογίες. Το τελευταίο που χρειάζονται, είναι κάποιον να τους επισημαίνει διαρκώς ότι ξεχνούν. Αυτό που έχουν ανάγκη, είναι να νιώσουν ότι παραμένουν ισότιμοι μέσα στη σχέση, παρά τη διάγνωσή τους.
“Φοβάμαι περισσότερο απ’ όσο δείχνω”
Πίσω από μία φαινομενική ηρεμία, κρύβεται συχνά φόβος. Φόβος για το μέλλον. Για την απώλεια της ανεξαρτησίας. Για την απώλεια της αίσθησης του εαυτού. Πολλοί άνθρωποι με άνοια δεν μοιράζονται τις ανησυχίες τους γιατί δεν θέλουν να φορτώσουν τα αγαπημένα τους πρόσωπα με επιπλέον αγωνίες. Η σταθερή παρουσία των οικείων μαζί με την ενσυναίσθηση και την έγκυρη ενημέρωση για την ιδιαίτερη διαχείριση της καθημερινότητας που απαιτεί η νόσος μπορούν να μειώσουν το φόβο και να δημιουργήσουν μία αίσθηση ασφάλειας.
“Όταν με διορθώνεις συνέχεια, νιώθω μικρός”
Κάθε “στο είπα πριν λίγο”, κάθε “πάλι το ξέχασες;” είναι μια υπενθύμιση προς τους ανθρώπους που ζουν με άνοια ότι κάτι δεν πάει καλά. Η επανάληψη της ίδιας ερώτησης ξανά και ξανά δεν είναι επιλογή. Η σύγχυση δεν είναι αδιαφορία. Πολλές φορές οι άνθρωποι που ξεχνούν βρίσκονται στη θέση να απολογούνται για κάτι που δεν ελέγχουν. Κι αυτό τους εξαντλεί και πληγώνει βαθιά την αυτοεκτίμησή τους. Αυτό που θα ήθελαν να καταλάβεις είναι ότι προσπαθούν. Ακόμα κι όταν αυτό δεν φαίνεται.
“Μην με πιέζεις να θυμηθώ. Δεν βοηθά”
Όταν οι άνθρωποι με άνοια δυσκολεύονται να ανακαλέσουν μία πληροφορία , η πίεση από τους οικείους να θυμηθούν εμφανίζεται σχεδόν αυθόρμητα. Όχι από κακία, αλλά πιστεύοντας ότι έτσι βοηθούν. “Έλα, σκέψου λίγο”, “το ξέρεις”, “προσπάθησε να θυμηθείς”. Κι όμως, ΄οσο περισσότερο πιέζονται να θυμηθούν, τόσο περισσότερο μπλοκάρουν. Αισθάνονται ότι τους εξετάζουν, ότι πρέπει κάτι να αποδείξουν. Το μυαλό γεμίζει φόβο μήπως αποτύχουν ξανά. Μήπως εκτεθούν. Μήπως απογοητεύσουν. Η ηρεμία, αντίθετα, δημιουργεί χώρο για να εμφανιστεί μία ανάμνηση – ή και να μην εμφανιστεί, χωρίς αυτό να γίνει μείζον ζήτημα.
“Μην μιλάς για εμένα σαν να μην είμαι παρών”
Ακόμα και όταν η μνήμη νοσεί, η αντίληψη της ατμόσφαιρας και του συναισθήματος των οικείων παραμένει. Οι άνθρωποι που ξεχνούν, ακόμα κι αν βρίσκονται σε πιο προχωρημένα στάδια της άνοιας, αντιλαμβάνονται πότε μιλούν γι’ αυτούς σαν να απουσιάζουν. Κι αυτό πονά. Η ανάγκη να αντιμετωπίζονται με σεβασμό δεν χάνεται μαζί με τη μνήμη.
“Θέλω βοήθεια – αλλά όχι να παραιτηθώ από τη ζωή μου”
Η βοήθεια είναι αναγκαία. Η πλήρης ανάληψη ελέγχου της ζωής του ατόμου που ζει με άνοια, όμως, συχνά δεν είναι. Οι άνθρωποι που ξεχνούν θέλουν -και στα αρχικά στάδια της νόσου, μπορούν- να συμμετέχουν στις αποφάσεις που τους αφορούν. Θέλουν να νιώθουν ότι είστε σύμμαχός τους. Ότι στηρίζετε την ανεξαρτησία και την αυτονομία τους και ότι θα τους βοηθήσετε να παραμείνουν στο πηδάλιο της ζωής τους για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
“Ακόμα είμαι εγώ”
Όταν ένας άνθρωπος αρχίζει να ξεχνά, οι γύρω του συχνά εστιάζουν σε όσα χάνονται. Στις λέξεις που δεν έρχονται, στις αναμνήσεις που σβήνονται, στις στιγμές σύγχυσης. Κι όμως, τα συναισθήματα δεν εξαφανίζονται μαζί με τη μνήμη. Η ανάγκη για σύνδεση με την οικογένεια και τους φίλους δεν μειώνεται. Αντίθετα, συχνά μεγαλώνει. Πίσω από τη λήθη, εξακολουθεί να υπάρχει ένας άνθρωπος που θέλουν να τον “βλέπουν”, να τον σέβονται, να τον τιμούν. Όχι μόνο γι’ αυτό που ήταν κάποτε, αλλά και γι’ αυτό που είναι τώρα.
Συχνές ερωτήσεις
Υπάρχουν συγκεκριμένες τεχνικές που μπορεί να σας βοηθήσουν. Επαναφέρετε το θέμα σε τακτικά διαστήματα, με σεβασμό και υπομονή. Εξηγήστε ότι μπορεί πράγματι να μην ξεχνά, αλλά η εξέταση θα καθησυχάσει εσάς που ανησυχείτε πολύ για την υγεία της. Εναλλακτικά, ζητήστε τη βοήθεια ενός άλλου ανθρώπου που εκτιμά και εμπιστεύεται (π.χ. μίας φίλης ή του οικογενειακού γιατρού) ώστε να την ενθαρρύνει να κάνει έναν έλεγχο μνήμης.
Μπορεί το μυαλό του ανθρώπου με άνοια να μην συγκρατήσει το γεγονός (ότι π.χ. πήγατε για καφέ ή ξεφυλλίσατε ένα άλμπουμ με φωτογραφίες), όμως η καλή διάθεση και η ηρεμία που κέρδισε από αυτή τη δραστηριότητα, θα μείνουν μέσα του για ώρες. Περνώντας ποιοτικό χρόνο μαζί δεν επενδύεται στο “αύριο”, αλλά στο “τώρα” που κάνει τον άνθρωπό σας να νιώθει ασφαλής και χαρούμενος.
Πώς μπορείτε να στηρίξετε ουσιαστικά έναν άνθρωπο με άνοια
Οι άνθρωποι που ξεχνούν δεν ζητούν λύσεις για τα πάντα. Ζητούν κατανόηση, υπομονή και σταθερή παρουσία. Ζητούν να τους συναντάμε στο σημείο που βρίσκονται. Να τους βλέπουμε όχι μέσα από εκείνα που χάνονται, αλλά υπό το πρίσμα αυτών που διατηρούνται. Η κατανόηση του τι σκέφτονται οι άνθρωποι με άνοια είναι το πρώτο βήμα για μία ουσιαστική σχέση μαζί τους. Αν θέλετε να μάθετε πώς μπορείτε να διαχειριστείτε καλύτερα τις δυσκολίες της καθημερινότητας και να υποστηρίξετε τον δικό σας άνθρωπο με άνοια, η συμβουλευτική φροντιστών θα σας δώσει τις απαντήσεις που χρειάζεστε.
Όλγα Λυμπεροπούλου
Γνωστική νευροψυχολόγος, M.Sc.
Ειδίκευση στην 3η Ηλικία και τις Άνοιες
Υπεύθυνη Κέντρου Διαταραχών Μνήμης
Τηλέφωνο για ραντεβού: 6993 305422