Έχει συμβεί σε όλους μας να ξεχάσουμε κάτι. Να ψάχνουμε απεγνωσμένα τα κλειδιά του αυτοκινήτου μας σε τσέπες, τσάντες, ράφια και συρτάρια. Ή να είναι αδύνατον να θυμηθούμε πού το ακουμπήσαμε το κινητό μας την τελευταία φορά. Νόσος Αλτσχάιμερ ή αφηρημάδα; Οι διαταραχές μνήμης μπορεί να εμφανιστούν σε οποιαδήποτε ηλικία, αλλά για διαφορετικούς λόγους. Στους νεότερους ανθρώπους το άγχος, η κόπωση και η έντονη καθημερινότητα αποτελούν συχνές αιτίες των δυσκολιών, ενώ στους μεγαλύτερους είναι φυσιολογικό σε ένα βαθμό να παρατηρούνται αλλαγές στη μνήμη και την ταχύτητα ανάκλησης. Σημασία δεν έχει τόσο το αν ξεχνάμε, αλλά το τι ακριβώς ξεχνάμε, πόσο συχνά ξεχνάμε και αν οι διαταραχές μνήμης επηρεάζουν την καθημερινή μας λειτουργικότητα.
Περιεχόμενα:
- Αλτσχάιμερ από τα 30; Μάλλον όχι
- Ποιες αλλαγές στη μνήμη είναι φυσιολογικές καθώς μεγαλώνουμε;
- Αλτσχάιμερ ή αφηρημάδα; Πότε πρέπει να ανησυχήσουμε
- Όταν η αμφιβολία επιμένει, ο νευροψυχολογικός έλεγχος δίνει την απάντηση
Αλτσχάιμερ από τα 30; Μάλλον όχι.
Η κόπωση είναι ένας πολύ συχνός λόγος για τον οποίο οι νεότεροι σε ηλικία άνθρωποι ξεχνούν. Δεν είναι όμως ο μόνος. Η μνήμη είναι ευάλωτη στην επίδραση εξωτερικών, αλλά και εσωτερικών παραγόντων. Στην ηλικία των 30, 40 ή 50 ετών, οι διαταραχές μνήμης μπορούν να αποδοθούν σε παθολογικές καταστάσεις -όπως είναι η πρώιμης έναρξης νόσος Αλτσχάιμερ που εμφανίζεται πριν από τα 65 έτη- μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις. Συνήθως, η μνήμη υπολειτουργεί επειδή προσπαθούμε να κάνουμε πολλά διαφορετικά πράγματα ταυτόχρονα, λόγω έντονου στρες, εξαιτίας διαταραχών της διάθεσης όπως η κατάθλιψη, ή απλά, επειδή μεγαλώνουμε. Σε κάθε περίπτωση, όταν οι αλλαγές στη μνήμη είναι επίμονες ή επιδεινώνονται με την πάροδο του χρόνου, είναι απαραίτητος ο νευροψυχολογικός έλεγχος ώστε να εντοπιστεί και να αντιμετωπιστεί κατάλληλα η αιτία των δυσκολιών.
Ποιες αλλαγές στη μνήμη είναι φυσιολογικές καθώς μεγαλώνουμε;
Η άνοια δεν είναι μέρος της φυσιολογικής διαδικασίας της γήρανσης. Ωστόσο, είναι γεγονός ότι ο εγκέφαλός μας γερνά, όπως και τα υπόλοιπα όργανα του σώματός μας. Καθώς μεγαλώνουμε, είναι φυσιολογικό να παρατηρούμε ορισμένες αλλαγές στη μνήμη, τη μάθηση και την ταχύτητα με την οποία μαθαίνουμε ή ανασύρουμε μία πληροφορία. Τουλάχιστον οι μισοί από τους ανθρώπους 65 ετών και άνω αναφέρουν ότι ξεχνούν περισσότερο απ’ ότι στο παρελθόν. Οι συχνότερες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν αφορούν στο να θυμηθούν ονόματα και πρόσφατα γεγονότα, όπως για παράδειγμα τις λεπτομέρειες μίας συζήτησης.
Οι σχετικές μελέτες δείχνουν ότι αυτό που μειώνεται με την ηλικία δεν είναι τόσο η μνήμη, όσο η ταχύτητα: οι διανοητικά υγιείς ηλικιωμένοι χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να μάθουν καινούριες πληροφορίες, αλλά και περισσότερο χρόνο για να θυμηθούν αυτό που θέλουν. Οι έρευνες δείχνουν ότι αν αυτός ο χρόνος τους δοθεί, τότε τα καταφέρνουν περίφημα.
Αλτσχάιμερ ή αφηρημάδα; Πότε πρέπει να ανησυχήσουμε
Ένα από τα ερωτήματα που απασχολεί συχνά τους μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους είναι το πώς μπορούν να καταλάβουν αν οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οφείλονται στη φυσιολογική διαδικασία της γήρανσης ή αν αποτελούν πρώιμα σημάδια της νόσου Αλτσχάιμερ. Η διάκριση δεν είναι πάντα εύκολη. Ιδιαίτερη σημασία έχει το είδος των πληροφοριών που ξεχνά κανείς, η επιμονή ή η επιδείνωση των παρατηρούμενων δυσκολιών και η επίδραση που έχουν στην καθημερινή λειτουργικότητα του ατόμου. Στην περίπτωση των διανοητικά υγιών ηλικιωμένων, οι διαταραχές μνήμης είναι σταθερές, ήπιες και δεν επηρεάζουν την ικανότητά τους να ολοκληρώνουν σύνθετες δραστηριότητες της καθημερινής ζωής (π.χ. οικονομικές συναλλαγές, προετοιμασία γευμάτων οδήγηση). Αντίθετα, οι άνθρωποι με αρχόμενη νόσο Αλτσχάιμερ ή κάποια άλλη μορφή άνοιας δυσκολεύονται να κάνουν πράγματα που παλιότερα τους φαίνονταν πολύ εύκολα και παρατηρούν ότι η πρόσφατη μνήμη τους αποδυναμώνεται όλο και περισσότερο.
Ο κάθε άνθρωπος με άνοια είναι διαφορετικός: διαφορετικά συμπτώματα εκδηλώνονται σε διαφορετικά χρονικά σημεία και με διαφορετικό τρόπο. Ωστόσο, τα παραδείγματα που ακολουθούν, παρουσιάζουν ορισμένες ενδεικτικές διαφορές ανάμεσα στις αναμενόμενες αλλαγές που παρατηρούνται στη λειτουργία της μνήμης με την ηλικία και στις δυσκολίες των ανθρώπων με αρχόμενη άνοια.
Ονόματα
- Υγιής ηλικιωμένος: Δυσκολεύεται να ανακαλέσει το όνομα ενός γνωστού ή ενός ηθοποιού τη στιγμή που θέλει, αλλά συνήθως το θυμάται αργότερα.
- Ηλικιωμένος με αρχόμενη άνοια: Ξεχνά συστηματικά ονόματα ατόμων του ευρύτερου περιβάλλοντός του.
Συζητήσεις και γεγονότα
- Υγιής ηλικιωμένος: Μπορεί να ξεχάσει τις λεπτομέρειες μίας πρόσφατης συζήτησης ή ενός γεγονότος, αλλά θυμάται τις βασικές πληροφορίες.
- Ηλικιωμένος με αρχόμενη άνοια: Ξεχνά επανειλημμένα πρόσφατες συζητήσεις ή γεγονότα. Επαναλαμβάνει τις ίδιες ερωτήσεις.
Λέξεις
- Υγιής ηλικιωμένος: Περιστασιακά ξεχνά τα ονόματα καθημερινών αντικειμένων ή δυσκολεύεται να βρει την κατάλληλη λέξη για να εκφράσει τη σκέψη του.
- Ηλικιωμένος με αρχόμενη άνοια: Ξεχνά συστηματικά λέξεις. Στην προσπάθειά του να εκφραστεί κάνει παύσεις, λέει περιφραστικά αυτό που θέλει ή χρησιμοποιεί λάθος λέξεις. Δυσκολεύεται να παρακολουθήσει μία συζήτηση πολλών ατόμων ή να συμμετέχει σε αυτή.
Προσωπικά αντικείμενα
- Υγιής ηλικιωμένος: Κάποιες φορές ψάχνει τα προσωπικά του αντικείμενα μέσα στο σπίτι, όπως π.χ. τα γυαλιά ή τα κλειδιά του, ιδίως αν δεν ήταν ποτέ ιδιαίτερα τακτικός.
- Ηλικιωμένος με αρχόμενη άνοια: Χάνει συχνά τα πράγματά του και τα αναζητά εναγωνίως σε όλο το σπίτι ή τα βρίσκει σε ασυνήθιστα μέρη. Κρύβει αντικείμενα αξίας σε «ασφαλή» σημεία, αλλά μετά αδυνατεί να θυμηθεί που τα έχει τοποθετήσει.
Βιβλία και ταινίες
- Υγιής ηλικιωμένος: Κάποιες φορές τον κουράζει το να διαβάζει για πολλή ώρα ή να παρακολουθεί μία μεγάλη σε διάρκεια κινηματογραφική ταινία.
- Ηλικιωμένος με αρχόμενη άνοια: Δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί για να διαβάσει ένα βιβλίο ή να παρακολουθήσει μία ταινία και σταδιακά, σταματά να δείχνει ενδιαφέρον για αυτές τις δραστηριότητες.
Ραντεβού και υποχρεώσεις
- Υγιής ηλικιωμένος: Μπορεί σε σπάνιες περιπτώσεις να ξεχάσει ένα προγραμματισμένο ραντεβού.
- Ηλικιωμένος με αρχόμενη άνοια: Ξεχνά συστηματικά τα ραντεβού, τις υποχρεώσεις του, τα φάρμακά του κλπ και χρειάζεται υπενθύμιση ή ακόμα και τη βοήθεια ενός οικείου για να είναι συνεπής.
Αποφάσεις
- Υγιής ηλικιωμένος: Ενδέχεται περιστασιακά να παίρνει αποφάσεις που κατά την άποψη της οικογένειάς του δεν είναι απολύτως σωστές.
- Ηλικιωμένος με αρχόμενη άνοια: Η κρίση του είναι εμφανώς μειωμένη, γεγονός που τον οδηγεί σε λανθασμένες ή υψηλού ρίσκου αποφάσεις.
Όταν η αμφιβολία επιμένει, ο νευροψυχολογικός έλεγχος δίνει την απάντηση
Δεν είναι πάντα εύκολο να ξεχωρίσει κανείς αν οι αλλαγές στη μνήμη που παρατηρεί είναι συμβατές με την ηλικία ή αν είναι πρώιμα σημάδια μίας νόσου. Και αυτή η αβεβαιότητα είναι μπορεί να γίνει ιδιαίτερα ψυχοπιεστική, τόσο για τον άνθρωπο που ξεχνά, όσο και για την οικογένειά του. Ο νευροψυχολογικος έλεγχος αφαιρεί το βάρος της αμφιβολίας, μιας και εξετάζει σε βάθος τις επιμέρους νοητικές λειτουργίες και επιτρέπει τον έγκαιρο εντοπισμό ακόμα και πολύ ήπιων διαταραχών. Αν παρατηρείτε σε εσάς ή σε ένα αγαπημένο σας πρόσωπο αλλαγές που σας προβληματίζουν, κάντε το πρώτο βήμα για τη φροντίδα της υγείας του εγκεφάλου προγραμματίζοντας μία νευροψυχολογική αξιολόγηση.
Όλγα Λυμπεροπούλου
Γνωστική νευροψυχολόγος, M.Sc.
Ειδίκευση στην 3η Ηλικία και τις Άνοιες
Υπεύθυνη Κέντρου Διαταραχών Μνήμης
Τηλέφωνο για ραντεβού: 6993 305422
* Διαβάστε το άρθρο όπως αναδημοσιεύθηκε στη Huffington Post Greece εδώ.